İnsanı insan yapan yalnızca aklı değil, aklını nasıl kullandığıdır. Muhakeme olmadan akıl kuru bir bilgiden ibarettir. Muhakeme ise bilginin özüdür; onu vicdanla, adaletle ve tecrübeyle yoğurmanın adıdır.
Her birimizin içinde görünmez bir mahkeme vardır. O mahkemenin hâkimi aklımız, savcısı nefsimiz, şahidi vicdanımızdır. Verdiğimiz her karar yalnızca bizi değil, çevremizi, hatta toplumun geleceğini de etkiler.
Değerli olan çok bilen değil, çok düşünen insandır. Muhakemesi olmayanın bilgisi, sahibine yükten başka bir şey değildir. Bu yüzden muhakeme hem bilginin hem inancın gerçek pusulasıdır. Bugün ihtiyacımız olan ne yalnızca bilgi ne de yalnızca inançtır; asıl ihtiyaç, bunları sağlıklı bir muhakemeyle yoğurabilmektir. Çünkü hakikat kalabalığın sesiyle değil, muhakemenin sessizliğiyle ayakta kalır.
Toplumlar da bireyler gibidir. Muhakemesini yitiren bir toplum en çok bağıranın peşine düşer; haklıyı değil, güçlü olanı dinler. Oysa gerçek ilerleme, en doğruyu arayan ve adalet terazisini elinden düşürmeyen bir muhakemeyle mümkündür.
İnsan, muhakemesi kadar insandır. Toplum da insanın muhakemesi kadar geleceğe tutunabilir.
